Kompresyon çorabı nasıl seçilir?
Doğru kompresyon çorabı üç bilgiyle belirlenir: basınç sınıfı, örgü tipi ve ölçü. Bu üçünden biri yanlışsa çorap işe yaramaz — hatta boğucu etki yaparak tabloyu kötüleştirebilir. Eczaneden göz kararı alınan bir çorap ile ölçüyle seçilmiş bir bası giysisi arasındaki fark, tedavinin sürüp sürmemesi kadar belirleyicidir.
Kompresyon neden işe yarıyor?
Lenf ve toplardamar dolaşımının ortak sorunu aynıdır: sıvı dokuda birikir ve geri dönemez. Dışarıdan uygulanan basınç bu dengeyi iki yoldan değiştirir.
- Doku aralığındaki basıncı yükselterek kılcal damarlardan sıvı sızmasını azaltır
- Kas kasıldığında damarları destekleyerek pompa etkisini güçlendirir
Bu nedenle kompresyon giysisi hareketle birlikte en etkilidir. Gün boyu oturarak geçirilen bir günde çorabın katkısı, yürünen bir güne kıyasla belirgin şekilde azalır.
Basıncın ayak bileğinde en yüksek, yukarı doğru azalan biçimde olması gerekir. Bu dereceli yapı bozulduğunda — örneğin diz altında büzülen bir çorapta — sıvı sıkışır ve şişlik artar.
Hangi basınç sınıfı?
Basınç sınıfı, ayak bileği düzeyinde uygulanan basınca göre belirlenir ve mmHg cinsinden ifade edilir.
| Sınıf | Basınç (mmHg) | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Sınıf 1 | 18–21 | Hafif ödem, gebelikte şişlik, önleyici kullanım |
| Sınıf 2 | 23–32 | Lenfödem evre 1–2, venöz yetmezlik, lipödem |
| Sınıf 3 | 34–46 | Lenfödem evre 2–3, kalıcı ve dirençli ödem |
| Sınıf 4 | 49 ve üzeri | İleri evre lenfödem, elefantiyazis |
Sınıf seçimi yalnızca şişliğin miktarına göre yapılmaz. Arterlerin durumu, hastanın giysiyi giyip çıkarabilme kabiliyeti ve tolerans da hesaba katılır.
Ayak damarlarında ciddi tıkanıklık varsa yüksek basınç sakıncalıdır. Diyabeti veya bilinen damar hastalığı olan hastalarda kompresyon başlanmadan önce arteriyel dolaşımın değerlendirilmesi gerekir. Bu, atlanmaması gereken bir güvenlik adımıdır.
Düz örgü mü, yuvarlak örgü mü?
Bu ayrım, lenfödem hastaları için basınç sınıfı kadar önemlidir ve çoğu zaman atlanır.
| Yuvarlak örgü | Düz örgü | |
|---|---|---|
| Üretim | Dikişsiz, tüp şeklinde örülür | Düz örülüp dikilir — dikiş hattı vardır |
| Esneklik | Yüksek | Düşük — daha sert bir yapı |
| Uzuv şekli | Normale yakın uzuvlar | Şekli bozulmuş, orantısız uzuvlar |
| Kıvrımlar | Kıvrıma girip boğabilir | Kıvrımı köprüler, boğmaz |
| Tipik kullanım | Venöz yetmezlik, hafif ödem | Lenfödem evre 2–3, lipödem |
| Üretim | Hazır beden yaygın | Genellikle ölçüye özel |
İleri evre lenfödemde yuvarlak örgü çorap sıklıkla yetersiz kalır: esnek yapısı nedeniyle deri kıvrımlarına girer ve o noktada turnike etkisi yaratır. Uzvun şekli bozulmuşsa düz örgü tercih edilmelidir.
Ölçü nasıl alınmalı?
- ZAMANLAMAÖlçü sabah, şişlik en az düzeydeyken alınır. Akşam alınan ölçü uzva geniş gelir.
- ÖDEM ÇÖZÜLDÜKTEN SONRAYoğun fizyoterapi görüyorsanız ölçü, hacim düştükten sonra alınmalıdır. Aksi hâlde giysi birkaç hafta içinde bol kalır.
- BELİRLİ NOKTALARDANAyak bileği, baldırın en geniş yeri, diz altı, uyluk — her nokta ayrı ölçülür.
- UZUNLUK DA ÖLÇÜLÜRÇevre kadar boy ölçüsü de gerekir; kısa kalan bir giysi üst kenarında boğar.
- İKİ TARAF DAKarşı uzuv da ölçülür — karşılaştırma ve takip için gereklidir.
Ölçünün giysiyi verecek kişi tarafından alınması esastır. Telefonla bildirilen bedenle sipariş edilen bası giysisi, çoğu zaman kullanılmadan dolapta kalır.
Giyme, çıkarma ve bakım
- Sabah giyilir: yataktan kalkmadan önce, şişlik henüz artmamışken
- Gece çıkarılır: aksi belirtilmedikçe uyurken kullanılmaz
- Giyme yardımcıları: kaydırıcı çorap veya metal çerçeve, yüksek basınç sınıflarında neredeyse zorunludur
- Lastik eldiven: giysiyi kavramayı kolaylaştırır ve tırnakla yırtılmasını önler
- Her gün yıkanır: ter ve deri yağı elastik lifleri bozar
- Elde veya file içinde, 30 derecede: yumuşatıcı ve çamaşır suyu kullanılmaz
- Gölgede kurutulur: radyatör ve kurutma makinesi elastikiyeti bitirir
İki takım bulundurmak pratikte tek çözümdür: biri yıkanırken diğeri kullanılır. Tek takımla giden hastalar, yıkama günlerinde giysisiz kaldıkları için kazanımlarını yavaş yavaş kaybederler.
Ne zaman değiştirilmeli?
Bası giysisi zamanla elastikiyetini kaybeder ve basıncı düşer. Görünümü bozulmamış olsa bile işlevini yitirmiş olabilir.
| Durum | Ne yapmalı |
|---|---|
| Yaklaşık altı ay geçtiyse | Yenilenmesi gündeme gelir |
| Giymek belirgin şekilde kolaylaştıysa | Elastikiyet düşmüş demektir — yenilenmeli |
| Gün içinde kayıyor, aşağı iniyorsa | Ölçü veya elastikiyet sorunu — değerlendirilmeli |
| Hacim belirgin şekilde değiştiyse | Yeniden ölçü alınmalı |
| Deride iz, morarma, uyuşma varsa | Kullanım durdurulup hekime başvurulmalı |
| Kilo değişikliği olduysa | Ölçü yenilenmeli |
Deride uyuşma, karıncalanma, soğukluk veya renk değişikliği fark ederseniz giysiyi çıkarın ve hekiminize başvurun. Bu bulgular basıncın fazla olduğunu veya arteriyel dolaşımın yetersiz kaldığını gösterebilir.
Sık sorulan sorular
Eczaneden hazır çorap alabilir miyim?
Hafif ödem ve önleyici kullanım için uygun olabilir. Lenfödem tanısı varsa, özellikle uzvun şekli bozulmuşsa ölçüye özel düz örgü giysi gerekir.
Gece de giymeli miyim?
Kural olarak hayır; giysi sabah giyilip gece çıkarılır. Bazı hastalarda gece için ayrı tasarlanmış yumuşak ürünler önerilir — bu karar hekime aittir.
Kaç ayda bir yenilenmeli?
Yaklaşık altı ayda bir yenileme yaygın uygulamadır. Giymek kolaylaştıysa süre dolmadan da değiştirilmesi gerekir; bu, elastikiyetin düştüğünün en pratik göstergesidir.
Çorap acı veriyor, ne yapmalıyım?
Doğru seçilmiş bir giysi sıkı hissettirir ama acıtmaz. Ağrı, uyuşma veya renk değişikliği varsa çıkarın ve değerlendirilmesini isteyin — ölçü veya basınç sınıfı uygun olmayabilir.
Lipödemde de kullanılır mı?
Evet. Yağ dokusunu azaltmaz, ancak ağrıyı ve gün sonu ağırlık hissini hafifletir. Lipödemde de düz örgü giysiler tercih edilir.
Ameliyattan sonra ne kadar süre kullanılır?
Lenfödem cerrahisi sonrasında kullanım uzun sürelidir ve çoğu hastada kalıcıdır. Basınç sınıfı zamanla azaltılabilir; bu karar takip muayeneleriyle verilir.
Yazan ve tıbbi olarak inceleyen: Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk —
Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi · Ağız, Yüz ve Çene Cerrahisi üst uzmanlığı ·
Pittsburgh Üniversitesi Baş–Boyun Onarımları eski Direktörü · 300+ mikrocerrahi vaka.
Yayın: 31 Ağustos 2026 ·
Son tıbbi inceleme: 31 Ağustos 2026
Durumunuzu birlikte değerlendirelim
Şikâyetinizin ne kadar süredir devam ettiğini, geçirdiğiniz tedavileri ve varsa görüntüleme sonuçlarınızı yazın. Fotoğraf da ekleyebilirsiniz — ön değerlendirme için bunlar yeterli olur.
Yanıtlar genel bilgilendirme niteliğindedir; tanı ve tedavi planı ancak muayene sonrası oluşturulur.