Rekonstrüktif Cerrahi
Baş, boyun ve çene rekonstrüksiyonu
Baş–boyun bölgesindeki kanserlerin çıkarılması sonrası oluşan doku kayıpları, vücudun en zorlu onarım alanlarından birini oluşturur. Burada amaç yalnızca görünümü değil, konuşmayı, çiğnemeyi ve yutmayı geri kazandırmaktır.
Yazan ve tıbbi olarak inceleyen: Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk — Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi; Pittsburgh Üniversitesi. Son güncelleme:
Bu onarımlar neden özeldir?
Baş–boyun bölgesi, küçük bir hacimde çok sayıda işlevi barındırır: konuşma, çiğneme, yutma, nefes alma ve yüz ifadesi. Kanserin güvenli sınırlarla çıkarılması genellikle kemik, kas, mukoza ve deriyi aynı anda etkileyen bir kayıp bırakır.
Bu kaybın onarımı, vücudun diğer bölgelerindeki mikrocerrahi onarımlardan belirgin biçimde zordur. Bölgenin üç boyutlu geometrisi karmaşıktır, aktarılan dokunun hem şekli hem işlevi karşılaması gerekir ve ameliyat çoğu zaman 10–12 saat sürer; kafa kaidesini ilgilendiren olgularda daha da uzayabilir.
Bu ameliyatlar tek bir cerrahın işi değildir. Kulak burun boğaz, onkolojik cerrahi, radyasyon onkolojisi, diş hekimliği, konuşma ve yutma terapisi ekipleriyle birlikte planlanır. Çok disiplinli çalışamayan merkezlerde sonuç kaçınılmaz olarak sınırlanır.
Kullanılan doku aktarımları
Fibula (kaval kemiği) serbest flebi
Alt bacaktaki fibula kemiği, damarları ve üzerindeki deri adasıyla birlikte alınır. Çene kemiğinin şekline göre oyulup plaklanır ve boyun damarlarına bağlanır. Diş implantı taşıyabilecek kalitede kemik sağladığı için alt çene onarımının standardıdır.
Ön kol radial flebi
İnce ve esnek yapısıyla ağız içi mukoza ve dil onarımlarında tercih edilir. Konuşma ve yutma için gereken hareketliliği korur.
Anterolateral uyluk flebi
Geniş yumuşak doku kayıplarında kullanılır. Kalınlığı ayarlanabilir, uyluk bölgesinde iz gizlenebilir.
Skapula ve latissimus dorsi flepleri
Kemik ve büyük hacimli kas dokusunun birlikte gerektiği karmaşık olgularda kullanılır.
- Aktarılan dokunun damarları mikroskop altında yaklaşık 1–2 mm çapında bağlanır
- Doku dolaşımı ilk 72 saat boyunca yakından izlenir
- Gerektiğinde ikincil düzeltme ve diş rehabilitasyonu planlanır
Ameliyat ve iyileşme
- 1. ADIM — ORTAK PLANLAMAOnkolojik ekiple birlikte çıkarılacak alanın ve oluşacak defektin önceden belirlenmesi; verici bölge seçimi.
- 2. ADIM — AMELİYATTümör çıkarımı ve rekonstrüksiyon aynı seansta yapılır. İki ekip eş zamanlı çalışır.
- 3. ADIM — İLK 72 SAATYoğun bakımda doku dolaşımının düzenli takibi. Bu dönem sonucun belirleyici aşamasıdır.
- 4. ADIM — İLK 6 HAFTAYara iyileşmesi, beslenme desteği, konuşma ve yutma terapisinin başlaması.
- 5. ADIM — 3–12 AYGerektiğinde ikincil düzeltmeler, diş implantı ve radyoterapi sonrası doku bakımı.
Radyoterapi almış dokularda iyileşme yavaşlar ve komplikasyon riski artar. Bu olgularda yağ dokusu ve kök hücre destekli tedaviler, doku kalitesini iyileştirmek için tamamlayıcı olarak kullanılabilir.
Sık sorulan sorular
Bu ameliyatlar ne kadar sürer?
Ortalama 10–12 saat sürer. Kafa kaidesini ilgilendiren karmaşık olgularda 24 saati aşabilir. Süre, defektin büyüklüğüne ve kaç ekibin eş zamanlı çalıştığına bağlıdır.
Aktarılan doku tutmazsa ne olur?
Mikrocerrahide doku kaybı riski dünya ortalamasında yaklaşık %5'tir. Erken fark edildiğinde acil damar revizyonu ile doku kurtarılabilir; bu nedenle ilk 72 saatteki takip kritik önemdedir.
Konuşmam ve yutmam eskisi gibi olur mu?
Amaç budur, ancak sonuç çıkarılan dokunun miktarına ve yerine bağlıdır. Konuşma ve yutma terapisi bu sürecin ayrılmaz parçasıdır; işlevin geri kazanılması aylar sürebilir.
Çeneme diş yapılabilir mi?
Fibula flebi ile onarılan alt çeneye diş implantı yerleştirilebilir. Zamanlama, kemiğin kaynaması ve radyoterapi durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Bacağımdan kemik alınması yürüyüşümü etkiler mi?
Fibula, vücut ağırlığını taşıyan ana kemik değildir. Alınmasından sonra yürüme işlevi korunur; ilk haftalarda destekle yürüme ve fizyoterapi gerekir.
Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk
Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi · Ağız, Yüz ve Çene Cerrahisi · Pittsburgh Üniversitesi
Bu alandaki deneyimi: Baş–boyun rekonstrüksiyonu, Doç. Dr. Acartürk'ün akademik kariyerinin merkezindeki alandır. 2011 yılında Pittsburgh Üniversitesi Plastik Cerrahi Bölümü'ne Baş–Boyun Onarımları Direktörü olarak atanmış, bu görevi sırasında 300'ün üzerinde baş–boyun mikrocerrahi ameliyatı gerçekleştirmiş ve bu vakalarda o bölümde daha önce ulaşılmamış bir oranda doku yaşayabilirliği sağlamıştır.
- Pittsburgh Üniversitesi Baş–Boyun Onarımları eski Direktörü
- 300+ baş–boyun mikrocerrahi vakası
- Ağız, Yüz ve Çene Cerrahisi üst uzmanlığı — T.C. Sağlık Bakanlığı
Değerlendirme ve ikinci görüş
Mevcut tanınızı, planlanan ya da geçirilmiş cerrahiyi, radyoterapi öykünüzü ve varsa görüntülerinizi gönderin. Onkolojik ekibinizle koordinasyon için size dönüş yapılır.