Rekonstrüktif Cerrahi
Yanık, travma ve ışın tedavisi sonrası onarım
Yanık, travma ve radyoterapi sonrası oluşan doku hasarı yalnızca iz bırakmaz; hareketi kısıtlar, ağrı yapar ve bazen yaraların kapanmasını engeller. Bu tablolarda amaç izi gizlemek değil, dokunun işlevini ve kalitesini geri kazandırmaktır.
Yazan ve tıbbi olarak inceleyen: Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk — Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi; Pittsburgh Üniversitesi. Son güncelleme:
Skar ve kontraktür cerrahisi
Yanık iyileşirken oluşan skar dokusu zamanla kasılır. Bu kasılma bir eklemin üzerinden geçtiğinde hareketi kısıtlar; boyunda başın hareketini, koltuk altında kolun kalkmasını, elde parmakların açılmasını engelleyebilir. Buna kontraktür denir ve cerrahi gerektirir.
Kullanılan yöntemler
- Z-plasti ve lokal flepler: Skar hattının yönü değiştirilerek gerginlik dağıtılır. Dar bantlar hâlindeki kontraktürlerde etkilidir.
- Deri grefti: Geniş alanlarda, sağlam bölgeden alınan ince deri tabakasıyla kapatma.
- Doku genişletici: Komşu sağlam deri kademeli olarak genişletilir ve skarın yerine taşınır. Saçlı deride ve yüzde renk uyumu açısından üstündür.
- Serbest doku aktarımı: Derin ve geniş kayıplarda, damarlarıyla birlikte aktarılan doku.
Skar cerrahisinde zamanlama önemlidir. Olgunlaşmamış, kırmızı ve kabarık bir skara erken müdahale sonucu kötüleştirebilir. İşlevi tehdit eden kontraktürler dışında genellikle 6–12 ay beklenir; bu sürede bası giysisi, silikon ve fizyoterapi uygulanır.
Radyoterapi görmüş dokuların onarımı
Radyoterapi kanser tedavisinde etkilidir, ancak ışın gören dokularda kalıcı değişiklikler bırakır: küçük damarlar daralır, doku sertleşir, kan akımı azalır. Bu dokularda yaralar geç kapanır, ameliyat sonrası komplikasyon riski artar ve sıradan onarım teknikleri yetersiz kalır.
Yağ dokusu ve kök hücre destekli tedaviler
Hastanın kendi yağ dokusundan elde edilen hücreler, ışın görmüş bölgeye enjekte edildiğinde doku kalitesini iyileştirebilir: cilt yumuşar, esneklik artar ve yeni damar oluşumu desteklenir. Doç. Dr. Acartürk, Pittsburgh Üniversitesi'nde bu alandaki çalışmalara araştırmacı olarak katkı sağlamış ve tekniği özellikle kanser, yanık ve ışın sonrası olgularda kullanmaktadır.
- Enjeksiyon genellikle birkaç seans hâlinde uygulanır
- Büyük onarımlar öncesi doku hazırlığı olarak kullanılabilir
- Ağrılı ve sert skarlarda konforu artırdığı bildirilmektedir
Travma sonrası doku kayıpları
Trafik kazaları, iş kazaları ve ateşli silah yaralanmaları sonrası oluşan doku kayıpları, açıkta kalan kemik veya tendon nedeniyle basit yöntemlerle kapatılamaz. Bu olgularda onarım merdiveninin üst basamakları gerekir.
- 1. AŞAMA — YARA HAZIRLIĞIÖlü dokunun temizlenmesi, enfeksiyon kontrolü ve gerektiğinde negatif basınçlı yara tedavisi.
- 2. AŞAMA — İSKELET ONARIMIKırıkların sabitlenmesi ve gerekiyorsa kemik defektinin doldurulması.
- 3. AŞAMA — ÖRTÜLokal flep ya da serbest doku aktarımı ile canlı ve dolaşımı olan bir örtü sağlanması.
- 4. AŞAMA — İŞLEVTendon, sinir ve eklem sorunlarının planlı biçimde ele alınması.
- 5. AŞAMA — İNCE AYARKontur düzeltmeleri, yağ enjeksiyonu ve skar revizyonu.
Doç. Dr. Acartürk, ihtisası sırasında yoğun travma cerrahisi eğitimi almış, Gülhane Askeri Tıp Akademisi'ndeki görevi sırasında yanık tedavisi ve savaş yaralanmaları konusunda deneyim kazanmıştır.
Sık sorulan sorular
Yanık izim için ne zaman ameliyat olabilirim?
İşlevi tehdit eden kontraktürler dışında genellikle skarın olgunlaşması beklenir; bu 6–12 ayı bulur. Bu süre içinde bası giysisi, silikon uygulaması ve fizyoterapi skarın kalitesini iyileştirir.
Yanık izi tamamen yok olur mu?
Hayır. Skar dokusu ortadan kaldırılamaz, ancak yeri, yönü ve kalitesi değiştirilebilir. Amaç izi görünmez kılmak değil, daha az belirgin ve işlevi kısıtlamayan bir hâle getirmektir.
Radyoterapi aldığım bölge ameliyat edilebilir mi?
Edilebilir, ancak iyileşme yavaştır ve komplikasyon riski yüksektir. Bu olgularda kendi dokusuyla onarım tercih edilir; öncesinde yağ enjeksiyonuyla doku kalitesinin iyileştirilmesi planlanabilir.
Yağ enjeksiyonu skar için gerçekten işe yarar mı?
Işın görmüş ve sertleşmiş dokularda yumuşama, esneklik artışı ve ağrıda azalma bildirilmektedir. Sonuç kişiye göre değişir ve genellikle birden fazla seans gerekir.
Çocuklarda yanık kontraktürü nasıl ele alınır?
Çocuk büyüdükçe skar dokusu aynı oranda büyümez ve kontraktür tekrarlayabilir. Bu nedenle büyüme dönemi boyunca aralıklı düzeltmeler gerekebilir; planlama buna göre yapılır.
Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk
Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi · Ağız, Yüz ve Çene Cerrahisi · Pittsburgh Üniversitesi
Bu alandaki deneyimi: Yanık ve travma onarımı, Doç. Dr. Acartürk'ün hem askerlik hem akademik döneminde çalıştığı alandır. Gülhane Askeri Tıp Akademisi'ndeki görevi sırasında yanık tedavisi ve savaş yaralanmaları konusunda deneyim kazanmış; Pittsburgh Üniversitesi'nde ışın görmüş dokuların yağ ve kök hücre destekli tedavisi üzerine araştırmalara katkı sağlamıştır.
- GATA'da yanık tedavisi ve savaş yaralanmaları deneyimi
- Pittsburgh Üniversitesi'nde kök hücre ve doku mühendisliği araştırmaları
- 3 yıl travma ve damar cerrahisi eğitimi
Onarım değerlendirmesi
Yaralanmanın ya da tedavinin ne zaman olduğunu, uygulanan girişimleri ve mevcut kısıtlılıkları anlatın; varsa fotoğraflarınızı gönderin.