Rekonstrüktif Cerrahi
Yüz felci cerrahisi ve gülümseme onarımı
Yüz felci yalnızca bir görünüm sorunu değildir. Gözün kapanamaması görmeyi tehdit eder, ağzın hareketsizliği konuşmayı ve yemeyi zorlaştırır, gülümseyememek sosyal yaşamı derinden etkiler. Mikrocerrahi, kaybedilen hareketi geri kazandırabilir.
Yazan ve tıbbi olarak inceleyen: Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk — Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi; Pittsburgh Üniversitesi. Son güncelleme:
Yüz felci neden olur?
Yüz siniri (fasiyal sinir), yüzün mimik kaslarını çalıştıran sinirdir. Bu sinirin işlevini kaybetmesi tek taraflı hareketsizliğe yol açar. Başlıca nedenler:
- Bell felci — çoğu olguda kendiliğinden düzelir, ancak bir bölümünde kalıcı kayıp olur
- Tümör cerrahisi — özellikle akustik nörinom ve parotis bezi tümörleri
- Travma — yüz kırıkları ve kesici yaralanmalar
- Doğuştan — Möbius sendromu ve diğer gelişimsel nedenler
- Enfeksiyon — zona ve orta kulak enfeksiyonları
Cerrahi planlamada en belirleyici etken, felcin üzerinden geçen süredir. Mimik kasları sinir uyarısı almadan yaklaşık 18–24 ay sonra geri dönüşsüz olarak erimeye başlar. Bu eşik, hangi ameliyatın mümkün olduğunu belirler.
Tedavi seçenekleri
Erken dönem — sinir onarımı ve aktarımı
Kaslar hâlâ canlıysa, hedef sinire uyarı taşımaktır. Kesilen sinir doğrudan onarılabilir, araya sinir grefti konabilir ya da başka bir sinirin (masseter siniri, karşı yüz siniri) dalı hedefe yönlendirilebilir. Bu yöntemler kendi kaslarınızı yeniden çalıştırdığı için en doğal sonucu verir.
Geç dönem — serbest kas transferi
Kaslar eridiyse yeni bir kas gerekir. Uyluktan (gracilis kası) damar ve siniriyle birlikte alınan bir dilim yüze aktarılır, mikroskop altında damarları ve siniri bağlanır. Kas, karşı yüz sinirinden ya da çiğneme sinirinden aldığı uyarıyla istemli gülümseme hareketini üretir.
Statik destekler
Hareket sağlamayan ancak simetriyi ve işlevi koruyan girişimlerdir: göz kapağına altın ağırlık yerleştirilmesi, kaş askısı, ağız köşesinin fasya şeritleriyle askıya alınması. Genel durumu ağır hastalarda tek başına da tercih edilebilir.
Göz kapağının kapanamaması korneayı kurutur ve kalıcı görme kaybına yol açabilir. Bu nedenle göz koruması, gülümseme onarımından önce ele alınması gereken ilk başlıktır.
Süreç ve beklentiler
- 1. ADIM — DEĞERLENDİRMEFelcin nedeni, süresi ve derecesi; EMG ile kas canlılığının ölçülmesi; göz sağlığının kontrolü.
- 2. ADIM — PLANLAMAHangi yöntemin uygun olduğu, kaç aşama gerekeceği ve gerçekçi beklentiler açıkça konuşulur.
- 3. ADIM — AMELİYATYönteme göre 3–8 saat arası. Serbest kas transferinde mikrocerrahi damar ve sinir bağlantıları yapılır.
- 4. ADIM — 4–6 AYSinir, aktarılan kasa ulaşır ve ilk hareketler görülmeye başlar. Bu süre beklemeyi gerektirir.
- 5. ADIM — REHABİLİTASYONYüz fizyoterapisi ile hareketin bilinçli kullanımı öğrenilir. Sonucun kalitesini belirleyen aşamadır.
Doç. Dr. Acartürk, Pittsburgh Üniversitesi'ndeki görevi sırasında yüz felci ekibinin içinde yer almış; mikrocerrahi ve kas aktarımıyla dinamik onarım konusunda geniş bir deneyim edinmiştir.
Sık sorulan sorular
Yüz felcim yıllar önce oldu, geç kaldım mı?
Hayır. Kaslar erimiş olsa bile serbest kas transferi ile yeni bir hareket kaynağı oluşturulabilir. Süre yöntemi değiştirir, seçeneği ortadan kaldırmaz.
Ameliyattan sonra ne zaman gülümseyebilirim?
Sinirin aktarılan kasa ulaşması ve kasın çalışmaya başlaması genellikle 4–6 ay sürer. Hareketin doğal ve istemli hâle gelmesi fizyoterapiyle birlikte bir yılı bulabilir.
Gülümsemem karşı tarafla aynı olur mu?
Amaç simetriye mümkün olduğunca yaklaşmaktır. Karşı yüz sinirinden beslenen transferlerde gülümseme daha kendiliğinden olur; çiğneme sinirinden beslenenlerde başlangıçta bilinçli çaba gerekir.
Gözüm kapanmıyor, önce ne yapılmalı?
Göz koruması önceliklidir. Yapay gözyaşı, gece kapatma ve gerekirse üst kapağa altın ağırlık yerleştirilmesi korneayı korur. Bu, gülümseme onarımından önce ele alınır.
Botoks yüz felcinde kullanılır mı?
Evet, ancak farklı bir amaçla: sağlam taraftaki aşırı hareketi dengelemek veya felç sonrası ortaya çıkan istemsiz kasılmaları (sinkinezi) azaltmak için tamamlayıcı olarak kullanılabilir.
Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk
Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi · Ağız, Yüz ve Çene Cerrahisi · Pittsburgh Üniversitesi
Bu alandaki deneyimi: Yüz felcinde dinamik onarım, mikrocerrahi ile sinir cerrahisinin kesiştiği noktadadır. Doç. Dr. Acartürk, Pittsburgh Üniversitesi'ndeki görevi sırasında yüz felci ekibinin içinde yer almış; mikrocerrahi ve serbest kas aktarımıyla dinamik onarım konusunda geniş bir deneyim edinmiştir.
- Pittsburgh Üniversitesi yüz felci ekibinde görev
- Serbest kas transferi ve sinir aktarımı deneyimi
- Ağız, Yüz ve Çene Cerrahisi üst uzmanlığı
Yüz felci değerlendirmesi
Felcin ne zaman başladığını, nedenini, uygulanan tedavileri ve varsa video ya da fotoğraflarınızı gönderin. Hangi seçeneklerin uygun olduğunu birlikte değerlendirelim.