Rekonstrüktif Cerrahi
Hidradenitis süpürativa cerrahisi ve onarımı
Hidradenitis süpürativa, koltuk altı, kasık ve meme altı gibi bölgelerde tekrarlayan ağrılı şişlikler, apseler ve akıntılı tüneller yapan kronik bir deri hastalığıdır. Erken evrede ilaçla kontrol edilebilir. Ancak dokuda kalıcı tünelleşme ve nedbeleşme başladıysa, tek kalıcı çözüm hastalıklı alanın bütünüyle çıkarılıp onarılmasıdır.
Yazan ve tıbbi olarak inceleyen: Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk — Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi; Pittsburgh Üniversitesi. Son güncelleme:
Hidradenitis süpürativa nedir?
Hidradenitis süpürativa (HS), tıp literatüründe akne inversa olarak da geçen kronik ve tekrarlayıcı bir deri hastalığıdır. Halk arasında "ter bezi iltihabı" ya da "koltuk altı çıbanı" denilen tablonun tekrarlayan ve tünelleşen biçimi çoğunlukla budur.
Hastalık kıl folikülünün tıkanmasıyla başlar. Tıkanan folikül şişer, iltihaplanır ve patlar; iyileşirken deri altında sinüs traktı denilen tüneller bırakır. Bu tüneller birbirine bağlanır, akıntı yapar ve her atakta nedbe dokusu artar.
Tekrarlayan drenajın sınırı: Apsenin boşaltılması o anki ağrıyı giderir; ancak tünelleri ve hastalıklı ter bezi alanını yerinde bırakır. Bu nedenle şikâyet çoğu zaman birkaç ay içinde aynı bölgede yeniden ortaya çıkar. Tekrarlayan drenaj, hastalığın kalıcı tedavisi değildir.
En sık tutulan bölgeler
- Koltuk altı
- Kasık ve genital bölge
- Meme altı ve memeler arası
- Kalça ve makat çevresi
- Ense ve bel
Hurley evrelemesi: cerrahi hangi evrede gerekir?
Tedavi kararı, hastalığın evresine göre verilir. Kullanılan sınıflama Hurley evrelemesidir ve üç basamaklıdır.
| Evre | Tablo | Öncelikli tedavi |
|---|---|---|
| Hurley 1 | Tek tek apseler, tünel ve nedbe yok | Medikal tedavi |
| Hurley 2 | Tekrarlayan apseler, ayrı ayrı tüneller ve nedbeler | Medikal tedavi + sınırlı cerrahi |
| Hurley 3 | Bölgenin tamamına yayılmış birleşik tüneller | Geniş eksizyon ve rekonstrüksiyon |
Erken evrede hastalık çoğu zaman ilaç tedavisiyle kontrol altına alınabilir ve ameliyat gerekmeyebilir. Bu sayfa, medikal tedaviye rağmen ilerlemiş ya da başlangıçta ileri evrede olan tabloları anlatır.
Ameliyat nasıl yapılır?
İleri evre HS cerrahisinin temel ilkesi, hastalıklı ter bezi alanının tümüyle çıkarılmasıdır. Sınırlı çıkarma, geride kalan dokuda nüks riskini artırır.
- HaritalamaTutulan alanın sınırları belirlenir. Görünen ağızlardan daha geniş bir tünel ağı olması olağandır.
- Geniş eksizyonHastalıklı alan sağlam dokuya kadar bütünüyle çıkarılır. Amaç iz küçültmek değil, hastalıklı dokuyu geride bırakmamaktır.
- Kapama planıOluşan defekt bölgeye ve boyuta göre kapatılır — küçükse doğrudan, geniş ve hareketli bölgedeyse flep ile.
- İyileşmeBölgeye göre 2–6 hafta hareket kısıtlaması, ardından kontraktürü önleyecek egzersiz programı.
Kapama yöntemleri
- Lokal flep: Komşu sağlam dokunun kaydırılması. Koltuk altı gibi hareketli bölgelerde tercih edilir; deri kalitesi ve hareket korunur.
- Perforatör flebi: Geniş defektlerde, kendi damarıyla birlikte taşınan doku bloğu. Kontraktür riskini belirgin azaltır.
- Deri grefti: Çok geniş alanlarda seçenektir. Ancak eklem üzerinde tek başına kullanıldığında kontraktür riski taşır.
- Sekonder iyileşme: Yaranın kendi kendine kapanmasının beklenmesi. Uzun sürer ve nedbe kalitesi düşüktür; hareketli bölgelerde tercih edilmez.
Koltuk altı ve kasık, kolun ve bacağın hareket ettiği bölgelerdir. Buradaki kapamanın yalnızca yarayı kapatması yetmez; hareketi kısıtlamaması gerekir. Flep seçiminin asıl konusu budur.
Nüks olur mu, ne kadar sürer?
Geniş eksizyon sonrasında da nüks mümkündür. Cerrahi, çıkarılan alandaki hastalığı ortadan kaldırır; ancak HS'de sistemik bir yatkınlık bulunduğundan hastalık başka bir bölgede yeniden başlayabilir.
Literatürde geniş eksizyonun, sınırlı cerrahi ve tekrarlayan drenaja kıyasla aynı bölgede belirgin biçimde daha düşük nüks oranı sağladığı gösterilmiştir. Kesin sonuç vaadi verilemez; ancak doğru planlanan cerrahiyle tekrarlayan apse drenajı döngüsü sonlandırılabilir.
- Sigara hem hastalığın seyrini hem yara iyileşmesini kötüleştirir; bırakmak tedavinin parçasıdır.
- Kilo kontrolü özellikle kasık ve meme altı tutulumunda atak sıklığını azaltır.
- Düzenli kontrol ameliyattan sonra da sürer; gerekirse medikal tedavi cerrahiyle birlikte planlanır.
Hiçbir cerrahi teknik HS'de %100 kalıcı sonuç garanti etmez; tedavi planı her hastada evreye ve tutulan bölgelere göre belirlenir.
Tedavi sonucu
Koltuk altı hidradenitinde geniş eksizyon ve onarım
İleri evre koltuk altı hidradenitinde hastalıklı bölgenin bütünüyle çıkarılıp onarıldığı bir hastamızın tedavi öncesi ve sonrası görünümü.
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
İşlem tarihi: Ekim 2015. Görseller Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk'ün gerçek hastasına aittir ve hastanın Görsel İçerik Kaydetme ve İşleme Onam Formu ile alınan yazılı açık rızasıyla, bilgilendirme amacıyla paylaşılmıştır. Fotoğraflarda rötuş, filtre veya düzenleme yapılmamıştır; yalnızca işlem bölgesi dışındaki alanlar kırpılmıştır.
Videolar
Doç. Dr. Acartürk Anlatıyor
Kapağa dokunun, video bu sayfada oynar.
Köpek memesi (hidradenit) cerrahi tedavisiSık sorulan sorular
Hidradenitis süpürativa hangi doktora gidilir?
Erken evrede (Hurley 1 ve bazı Hurley 2 olgularında) ilaç tedavisi yeterli olabilir. Deri altında tünelleşme, kalıcı nedbe ve tekrarlayan akıntı varsa, hastalıklı alanın çıkarılması ve onarımı için plastik ve rekonstrüktif cerrahi değerlendirmesi gerekir.
Apsemi boşalttırıyorum ama sürekli tekrarlıyor, neden?
Drenaj yalnızca içerideki iltihabı boşaltır; hastalığı oluşturan tünelleri ve hastalıklı ter bezi alanını yerinde bırakır. Bu yüzden şikâyet birkaç ay içinde aynı yerde geri döner. Kalıcı sonuç için hastalıklı alanın bütünüyle çıkarılması gerekir.
Ameliyat izi büyük olur mu?
Çıkarılan alan geniş olduğu için iz de belirgindir; izi küçültmek amacıyla daha dar çıkarım yapılması nüks riskini artırır. Buradaki öncelik, hastalığın durdurulması ve bölgenin hareketinin korunmasıdır. Flep ile kapama, izin hareket kısıtlamayacak şekilde yerleşmesini sağlar.
Hidradenitis süpürativa bulaşıcı mı?
Hayır. Akıntı ve iltihap görüntüsü bulaşıcı bir enfeksiyon izlenimi verse de HS bulaşmaz. Kıl folikülünün tıkanmasıyla başlayan, bağışıklık sisteminin de rol oynadığı kronik bir deri hastalığıdır.
İyileşme ne kadar sürer?
Bölgeye ve kapama yöntemine göre değişir. Koltuk altı flep onarımında hareket kısıtlaması genellikle 2–4 hafta, tam iyileşme 6–8 haftadır. Greftle kapatılan geniş alanlarda süre uzar ve fizyoterapi gerekebilir.
Ameliyat sonrası ilaç tedavisi devam eder mi?
Hastaya göre değişir. Cerrahi, çıkarılan bölgedeki hastalığı ortadan kaldırır ancak sistemik yatkınlığı gidermez. Gerekli görülürse medikal tedavi ameliyattan sonra da sürdürülür.
Kaynaklar
Bu sayfadaki tıbbi bilgiler aşağıdaki kaynaklara dayanmaktadır.
Doç. Dr. Tahsin Oğuz Acartürk
Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi · Ağız, Yüz ve Çene Cerrahisi · Pittsburgh Üniversitesi
Bu alandaki deneyimi: Hidradenitis süpürativanın ileri evresinde tek kalıcı çözüm geniş eksizyon ve ardından yapılan rekonstrüksiyondur. Bu, tekrarlayan apse drenajından tamamen farklı bir cerrahidir: hastalıklı ter bezi alanının bütünüyle çıkarılması ve oluşan geniş defektin flep ya da greftle kapatılması gerekir. Doç. Dr. Acartürk'ün serbest doku aktarımı ve flep cerrahisindeki pratiği, koltuk altı ve kasık gibi hareketli bölgelerde kontraktür bırakmayan kapama planlaması için belirleyicidir.
- University of Pittsburgh'da 600+ mikrocerrahi ve flep vakası
- Yanık ve travma sonrası skar-kontraktür rekonstrüksiyonu deneyimi
- Ağız, Yüz ve Çene Cerrahisi üst uzmanlığı
Hidradenitis süpürativa için değerlendirme
Hangi bölgelerin tutulduğunu, kaç yıldır şikâyetinizin olduğunu ve daha önce uygulanan tedavileri yazın. Varsa fotoğraf ekleyin — evre değerlendirmesi ve cerrahi gerekip gerekmediği için bunlar yeterli olur.